शिवदृष्टि
Śivadṛṣṭi
- 1 athedānīṃ pravaktavyaṃ yathā sarvaṃ śivātmakam | nāśakto vidyate … ఇక ఇపుడు సర్వము శివాత్మకమెట్లో ప్రవక్తవ్యము (చెప్పదగును).
- 2 athaikasyādhikā śaktirnyūnaśaktinibandhinī (ఆక్షేపము:) ఒకదాని అధికమైన శక్తి మరొకదాని న్యూన (తక్కువ) శక్తిని నిబంధించును (—కావున…
- 3 svakāryaviṣaye sarvaḥ śakta eva nibandhanam | śaktasya śakyate … (సమాధానము:) తన స్వకార్యవిషయమున సర్వము శక్తమే—అదే నిబంధనము (ఆధారము).
- 4 nṛpādisādhanāpekṣā svakarmaphalatā bhavet | sarvaḥ śakto'pi sāpekṣa īśavanmohasāmyayoḥ నృపాది సాధనాపేక్ష (రాజు మొదలగు ఉపాయముపై ఆధారపడుట) వాస్తవముగా స్వకర్మఫలతయే;
- 5 tasmādanekabhāvābhiḥ śaktibhistadabhedataḥ | eka eva sthitaḥ śaktaḥ śiva … కావున అనేకభావములు గల శక్తులచేత—అవి అతనినుండి అభిన్నమగుటవలన—ఏకమైన శక్తుడే, శివుడే,…
- 6 tathā yatra sadityevaṃ pratītistadasatkatham | yatsattatparamārtho hi paramārthastataḥ … అట్లే ఎక్కడ "ఇది ఉన్నది (సత్)" అను ప్రతీతి ఉన్నదో, అది అసత్తు ఎట్లగును?
- 7 mithyājñānavikalpyānāṃ sattvaṃ cidvyaktiśaktatā (ఆక్షేపము:) మిథ్యాజ్ఞానముచే వికల్పింపబడిన వాటికిని సత్త్వము (ఉనికి) కలదు—అనగా చిద్వ్యక్తి…
- 8 vidyate tattadatrāpi śivatvaṃ kena vāryate | iti cedeṣu … (ఆక్షేపము:) "అది ఆయా వాటియందు ఉన్నది;
- 9 vyavahārāya satyatvaṃ naca vā vyavahāragam వాటి సత్యత్వము వ్యవహారము కొరకు అనిన—కాని (నిజమైన) సత్యత్వము వ్యవహారగతము కాదు (చైతన్యగతమే).
- 10 vyavahārastu dīnārairetairavyavahāragaiḥ కాని వ్యవహారము ఈ (సత్యమైన) దీనారములచేత (బంగారు నాణెములచేత) జరుగును—అవి వ్యవహారగతములు కావు…
- 11 vyavahārasya satyatve sarvatrāsatyataiva te వ్యవహారమునకే సత్యత్వము అన్నచో, నీకు సర్వత్రను అసత్యతయే (వచ్చును).
- 12 tasyāpi kiṃ śivāvāptiḥ kathamuktā hyasatyatā ఆ (వ్యవహారము)కును శివావాప్తి (శివత్వప్రాప్తి) కలదా?
- 13 vikalpādeḥ samutpattiḥ sata eva prajāyate వికల్పాది యొక్క సముత్పత్తి (పుట్టుక) సత్తునుండియే జనించును (—అసత్తు ఏదియు ఉత్పన్నము…
- 14 nābhāṣya vyavahārārthamevaṃ vastviti niścitam | tathaivāstu śivāvasthā kenāsau … (వస్తువు) మొదట వ్యవహారార్థము ఆవిష్కరింపబడి, పిమ్మట "ఇట్టి వస్తువు" అని నిశ్చయింపబడదు…
- 15 mithyātvaṃ kriyate kasya kiṃ kāle yatra tadbhavet | … మిథ్యాత్వము దేనికి, ఏ కాలమున, ఎక్కడ కల్పింపబడును?
- 16 akāle jananaṃ kiṃcidbādhyate vā janikriyā | kṛtvā kāryaṃ … అకాలమున (సరికాని కాలమున) ఏదైనా జననము ఉండునా, లేక జనిక్రియ (పుట్టించు చర్య) బాధింపబడునా?
- 17 athānubhavagā bādhā nānubhūto'nyathā bhavet | athendriyasya bādhyatvaṃ tatkālaṃ … ఇక బాధ అనుభవగతమైతే—అనుభూతమైనది అన్యథా (వేరుగా) కాజాలదు.
- 18 tadāndhyaṃ janyate kena tasya kālāntarasthiteḥ | sarvaiḥ samatvaṃ … దాని (ఇంద్రియము) ఆంధ్యము (గుడ్డితనము) దేనిచేత జనింపబడును, అది (బాధక జ్ఞానమునకు)…
- 19 vyavahārasya bādhā cedvyavahāre yatheṣṭatā | kvacitsatyasuvarṇasya pratyante vyavahāritā బాధ వ్యవహారగతమైతే వ్యవహారమునందు యథేష్టత (ఇష్టానుసారత) వచ్చును;
- 20 kūṭakārṣāpaṇādau vā vyavahāro'pi dṛśyate | tāvatā vyavahāro vā … కూటకార్షాపణాదుల (నకిలీ నాణెముల)చేతను వ్యవహారము కనిపించును;
- 21 atha ceddeśabādho vā taddeśe rajataṃ nahi ఇక దేశబాధ (స్థానముచే బాధ) అని—"ఆ దేశమునందు (తప్పుగా చూచిన) రజతము లేదు" అన్నచో—
- 22 yatra kāle sarajato deśo'bhūtsa gatastadā | kālāntareṇa deśo'sau … —(సమాధానము:) ఏ కాలమున సరజతమైన (రజతముతో కనిపించిన) దేశము ఉండెనో అది గతించినది;
- 23 jñānāntareṇa jñānaṃ tadvirodhādatha bādhyate | na bādho bhinnakālatvātprāktanasyāpyabhāvataḥ ఒక జ్ఞానము మరో జ్ఞానముచేత విరోధమువలన బాధింపబడును అన్నచో—(సమాధానము:) బాధ లేదు, అవి…
- 24 sahānavasthitirnāsti virodhaḥ prāgvināśataḥ | anyonyaparihāro vā jñānājñānātmakaḥ sthitaḥ సహానవస్థితి (కలిసి ఉండకపోవుట) అను విరోధము లేదు, (పూర్వజ్ఞానము) ముందే నశించుటవలన;
- 25 ajñānatve parijñāte tadā syātsvavirodhitā | ajñānatve svabhāvena virodhaḥ … అజ్ఞానత్వము పరిజ్ఞాతమైనపుడు (పూర్తిగా తెలిసినపుడు) అపుడు దానికి స్వవిరోధిత (తనకుతానే…
- 26 naivamatra svabhāvatve virodho bādhanātmakaḥ | sa vivekadṛśā jñeyo … ఇచట అట్లు కాదు: స్వభావత్వమునందు బాధనాత్మకమైన విరోధము—అది వివేకదృష్టిచేత తెలియదగును,…
- 27 tathā sarvavikalpānāṃ satyarūpatvadarśanāt | garuḍādiśarīreṣu viṣabhūtāpahārataḥ అట్లే సర్వవికల్పములకును సత్యరూపత్వము దృష్టమగుటవలన—గరుడాది (మంత్ర) శరీరములందు…
- 28 pratiṣṭhādevakarmādidhyānādiphalayogataḥ | satye'pi na phalaṃ dṛṣṭaṃ kvacidajñānisevitāt ప్రతిష్ఠ-దేవకర్మ-ధ్యానాది ఫలయోగముచేత—(పూజింపబడు వస్తువు) సత్యమైనను, అజ్ఞానిచే సేవింపబడిన…
- 29 tasmādavasthitaṃ sarvaṃ sattvaṃ cidvyaktiyogitā | yatra yatra tatra … కావున సర్వము (సత్యముగా) అవస్థితము: దాని సత్త్వము చిద్వ్యక్తియోగితయే (చైతన్యప్రకటనముతో…
- 30 vyatireke na yujyeta vijñānaṃ hi ghaṭādiṣu | mūrtāmūrtadharmayogo … (విషయము చైతన్యమునుండి) వ్యతిరిక్తమైతే (వేరైతే), ఘటాదులందు విజ్ఞానము యుక్తము కాజాలదు.
- 31 amūrtā na ca vāṇūnāmantareva praveśitā | pratipattuḥ kathaṃ … అమూర్తమైన (జ్ఞానము) (ఘటపు) అణువులలోనికి ప్రవేశింపజాలదు.
- 32 śaśaśṛṅgādike nāpi syādvibhaktyā samanvayaḥ శశశృంగాది (కుందేటి కొమ్ము మొదలగు అసద్వస్తువుల) విషయమునను, (అవి చైతన్యమునుండి) విభక్తముగా…
- 33 ito'pi sarvaśivatā sata utpattiyogataḥ ఇచటనుండియు సర్వశివత: అనగా సత్తు (ఉన్నదాని)నుండి (కార్యముల) ఉత్పత్తియోగమువలన.
- 34 sa evāste purā tādṛkśaktirūpasvarūpakaḥ | sa eva kāryarūpeṇa … అతడే ముందుగా అట్టి శక్తిరూపమును తన స్వరూపముగా గలవాడై ఉండును;
- 35 satkāryaṃ nopapannaṃ cetsataḥ kiṃ karaṇena yat | abhivyaktirathāsyātra … (ఆక్షేపము:) సత్కార్యవాదము ఉపపన్నము కాదు—సత్తున్నదానికి కరణముతో (చేయుసాధనముతో) పనియేమి?
- 36 kriyate hyasatī vātha satyāḥ kiṃ nopalabdhatā | vyaktyabhāvādathānantyamasatyā … అది అసత్తుగా చేయబడునా (అట్లయితే మీ సిద్ధాంతమే పోవును);
- 37 naivaṃ yasmāttāṃ vihāya sarvatrānyatra satkriyā అట్లు కాదు (అనంతప్రసంగము రాదు)—ఏలయన ఆ (స్వయంప్రకాశ అభివ్యక్తి) ఒక్కటి తప్ప, సర్వత్ర…
- 38 ityabhyupagamo'smākaṃ naikenānyatra tulyatā | kalpyā vaiśeṣikāṇāṃ hi kartṛtaiveśvare … ఇది మా అభ్యుపగమము (అంగీకృత స్థానము);
- 39 tadvanna kiṃ pṛthivyāderbauddhe jñānamavasthitam | svānyaprakāśakaṃ nānyattadvadanyanna kiṃ … అట్లే, పృథివ్యాదుల జ్ఞానము బౌద్ధ (బుద్ధి జ్ఞానము)నందే స్థితమై—అది తనను-ఇతరమును…
- 40 bāhyaṃ rūpādi jalpanti pramāṇaṃ codanaiva te | niyamāddharmaviṣaye … వారు (మీమాంసకులు) రూపాది బాహ్యమని వదరుదురు, (మరియు) చోదన (విధి)యే ప్రమాణమని, నియమముచే…
- 41 bahūnāṃ kalpanīyātra naca vā vyatirekataḥ | vyaktiḥ sthitā … ఇచట బహు (అనేక వేరు) వ్యక్తులు (అభివ్యక్తులు) కల్పింపదగవు, పదార్థముల వ్యక్తి…
- 42 1dīpena kriyate vyaktirghaṭādeḥ sata eva vā (ఆక్షేపము:) లేక ఘటాదుల వ్యక్తి దీపముచేత చేయబడును—కాని ఉన్నదానికి మాత్రమే (దీపము కేవలము…
- 43 yathā sataḥ kriyāvyaktirvyakteḥ sattve tathā kṛtiḥ | ekenāparatulyatvānnaca … (సమాధానము:) ఉన్నదాని క్రియావ్యక్తి (క్రియారూప ప్రకటనము) ఎట్లో, అట్లే వ్యక్తి తానే…
- 44 ghaṭāntaraṃ pūrvadṛṣṭamākalayayātha ceṣṭanam మునుపు చూచిన మరో ఘటమును మనసులో తలచి, పిమ్మట (కుమ్మరి) చేష్టను (ప్రయత్నమును) చేయును…
- 45 aṅkuro jāyata iti na bhavetkārakātmatā "అంకురము (సర్వశూన్యమునుండి) పుట్టును" అన్నచో, కారకాత్మత (కారకత్వము) ఉండజాలదు (—ఇంకా…
- 46 asattve kārakāṇaṃ hi samūho na bhavettadā | karmākhyasya … (కార్యము) అసత్తైతే అపుడు కారకముల సమూహము ఏర్పడజాలదు—ఏలయన కర్మ అని పిలువబడునది…
- 47 tasmātsa eva bhagavānsvayameva prakalpate | tathātathābhāvarūpaiḥ sanneva parameśvaraḥ కావున ఆ భగవంతుడే తనంతటనే ఆయా భావరూపములుగా రూపొందును—సర్వత్ర సత్తైన పరమేశ్వరుడు.
- 48 svayam ca na prajāyeta kenānyena prajanyate | vyatiriktena … మరియు (కార్యము) తనంతటనే జనింపదు;
- 49 janmakāle ghaṭābhāvātsaṃbandho naiva kārakaiḥ (ప్రత్యర్థి మతమున) జన్మకాలమున ఘటము లేకుండుటవలన కారకములతో సంబంధమే ఉండదు.
- 50 nāsaṃbaddhasya karaṇaṃ satkāryāccetsa vidyate | sannapyasāvasaṃvedyo vyañjakasyāpyabhāvataḥ అసంబద్ధమైనదానికి కరణము (చేయుట) లేదు;
- 51 ito'pi viddhi satkāryaṃ mṛtpiṇḍātkiṃ ghaṭaḥ pṛthak ఇచటనుండియు సత్కార్యమును ఎరుగుము: ఘటము మృత్పిండమునుండి (మట్టిముద్దనుండి) పృథక్కా (వేరా)?
- 52 apṛthagvā pṛthaktve tu paṭādeḥ karaṇaṃ na kim | … లేక అపృథక్కా?
- 53 nāmasaṃsthānabhedaśceddhaste muṣṭyādyabheditā | sthitameva hi satkāryamata evāvināśitā నామ-సంస్థానభేదమే (పేరు, ఆకారపు భేదమే) అన్నచో—చేతియందు ముష్ట్యాది (పిడికిలి మొదలగునవి…
- 54 nāśaḥ kaṭakarūpeṇa sadbhāvaḥ kuṇḍalādinā (నాశమని పిలువబడునది) కటకరూపమున (కంకణ రూపమున బంగారము) ఉండకుండుట;
- 55 kiṃ śivatvena tadvyāptamavyāptaṃ vābhidhīyatām ఆ (సమస్త జగత్తు) శివత్వముచేత వ్యాప్తమో, అవ్యాప్తమో చెప్పబడుగాక (—రెండు కల్పనలందును…
- 56 naivaṃ yato hi bhāvānāṃ vināśe'smāsu neṣṭatā అది అట్లు (నిజమైన గందరగోళము) కాదు—ఏలయన భావముల (వస్తువుల) వినాశమునందు మాకు ఇష్టత లేదు…
- 57 abhivyaktervināśitve tathāpyānantyamāpatet (అభివ్యక్తి నశించును అన్నచో) అట్లయినను ఆనంత్యము (అనంతప్రసంగము) ఆపతించును (—దాని నాశమునకు…
- 58 indriyāṇāmasāmarthyamātramatra vināśitā | asāvevānabhivyaktiḥ sa pracchannastadā sthitaḥ ఇచట (నాశమని పిలువబడునది) ఇంద్రియముల అసామర్థ్యమాత్రమే;
- 59 ito'pi nāśo nāstyasya ghaṭasya karaṇātpunaḥ | nābhāvaprāptarūpasya karaṇaṃ … ఇచటనుండియు ఈ ఘటమునకు నాశము లేదు—అది మరల చేయబడగలుగుటవలన;
- 60 itaśca sarvaśivatāvayavebhyo na kutracit ఇచటనుండియు సర్వశివత: అవయవములనుండి (నిజముగా వేరైన ఒక సమగ్రము) ఎక్కడను (వేరుగా దొరకదు).
- 61 vyatireko'vayavinastadevedaṃ vicāryatām | bhinneṣvaikyamabhedaśca yathā tatra vyavasthitam అవయవి (సమగ్రము) యొక్క వ్యతిరేకము (వేరుపాటు ఉండునా అను) ఈ విషయమునే విచారింపదగును:…
- 62 tathā tatra parijñeyaṃ patyuḥ sāmarthyamīdṛśam | abhinne bhedatā … అట్లే అచట ప్రభువు యొక్క సామర్థ్యము ఇట్టిదని తెలియదగును—దానిచేత అభిన్నమునందు భేదత,…
- 63 kva pāṇipādaṃ kva śiro yathaikyaṃ bhinnadeśagam ఎక్కడ పాణిపాదము (చేయి-కాలు), ఎక్కడ శిరస్సు!
- 64 śabdādergrahaṇaṃ nāsti pūrvāparasahoditaiḥ (లేకున్న) పూర్వము-తరువాత-కలిసి ఉదయించు (ధ్వనుల)చేత శబ్దాది (ఒక శబ్దము) యొక్క గ్రహణము…
- 65 manasaḥ preraṇaṃ kasmātprāgjñānena vinā sthitā | sarvaikatāta evātra … పూర్వజ్ఞానము లేకుండ మనస్సు యొక్క ప్రేరణ ఎక్కడనుండి?
- 66 ghaṭate kathaṃ nimittasya prāgyogāyogacoditaiḥ | yoge jāgradavasthaiva tasmātsarvaṃ … (మేల్కొలుపు) మునుపు యోగ-అయోగముచే (కారణపు ఉనికి-లేమిచే) ప్రేరితమైన (శక్తి)చేత ఎట్లు…
- 67 sāmānyarūpatā vāsti sā cābhinnā viśeṣataḥ | bhinnābhinnātmakaḥ kvāpi … లేక (వాస్తవవాది) సామాన్యరూపత (జాతిస్వభావము) ఉన్నదని, అది విశేషమునుండి అభిన్నమని (అందురు);
- 68 bauddhasya cenna sāmānyamanumānaṃ nivartate | yathā suvarṇabhāṇḍeṣu na … బౌద్ధునితో (పాటు) సామాన్యము లేదన్నచో అనుమానము నివర్తించును (విఫలమగును)—ఏలయన సువర్ణభాండముల…
- 69 suvarṇamānayetyukte śūnyatā kiṃ pratīyate | viśeṣasparśavirahātkadācidapi yujyate "సువర్ణమును తెమ్ము" అన్నపుడు శూన్యత ప్రతీతమగునా?
- 70 tattvasyaikyaṃ vinā na syādekasyaiva viruddhatā | sāmānyena viśeṣeṇa … (ఏక) తత్త్వము యొక్క ఐక్యము లేకుండ ఒకే (వస్తువు)నందు విరుద్ధత (వ్యతిరిక్తముల ఉనికి)…
- 71 viruddharūpayorbhinnakaraṇagrāhyayorapi | mukhe hi śabdo bhūmau ca vidyate'rthaḥ … విరుద్ధరూపములైన, భిన్నకరణగ్రాహ్యములైన (వేరువేరు సాధనములచే గ్రహింపదగిన) ఆ రెంటికి—శబ్దము…
- 72 tathātmāderadṛṣṭasya tacchabdairyogitā katham అట్లే అదృష్టమైన (గ్రహింపరాని) ఆత్మాదులకు ఆ శబ్దములతో (వాటిని సూచించు పదములతో) యోగిత ఎట్లు?
- 73 asataḥ śaśaśṛṅgādeḥ śaśaśṛṅgādinānvayaḥ | ghaṭate jātucinnaivamasatāṃ vyavahāryatā అసత్తైన శశశృంగాది (కుందేటి కొమ్ము మొదలగువాని)కి "శశశృంగము" అను (పదముతో) అన్వయము ఎట్లో…
- 74 śabdena cettadevaṃ hi sarvasaṃsāranāśatā | asatyavyavahāreṇa tādṛgeva jagadbhavet శబ్దముచేతనే (వ్యవహారము సాగుననిన), అట్లయితే సర్వసంసారనాశత (సమస్త సంసారపు రద్దు) వచ్చును;
- 75 tathābhinavajātasya tānāmnā saṃgamaḥ katham | tatsaṃgamasyāsatyatve yantravaśyādikaṃ katham అట్లే అభినవజాతుని (కొత్తగా పుట్టినవాని)కి ఆ నామముతో (పెట్టిన పేరుతో) సంగమము (పూర్వ…
- 76 tasmādaikyena tattvasya sarvaṃ tadapi yujyate | vyatiriktena śabdena … కావున (ఏక) తత్త్వపు ఐక్యముచేత ఈ సర్వము కూడ ఘటించును—(వస్తువునుండి) వ్యతిరిక్తమైన (వేరైన)…
- 77 kathaṃ na devadattasya yajñadattavadākhyayā | atra saṃketitatvāccet saṃketenātra … (లేకున్న) యజ్ఞదత్తునివలె దేవదత్తుని పేరుచేత (ఎవరికైనా) ఎందుకు (అన్వయింపదు)?
- 78 saṃyogaścenna dūreṣu mūrtāmūrteṣu yujyate | śabdasyoccāritadhvaṃsānnaṣṭānaṣṭadvaye naca (నిజమైన) సంయోగమైతే—దూరములో ఉన్న, మూర్త-అమూర్తమైన (వాటి)యందు యుక్తము కాదు;
- 79 vācyavācakarūpaścetsa eṣa niyamaḥ kutaḥ | yattasya vācakatvaṃ hi … వాచ్య-వాచకరూపము (సూచితము-సూచకము అను రూపము స్థిరమని) అన్నచో—ఈ నియమము ఎక్కడనుండి, అనగా…
- 80 vācyavācakarūpatve vācyavācakatānvayaḥ | itaścāsti jagatyaikyaṃ pratyakṣāgrahaṇādapi వాచ్య-వాచకరూపత్వము (ముందే కలిసి) ఉన్నచోనే వాచ్య-వాచకతా అన్వయము (సంబంధము) నిలచును;
- 81 svalakṣaṇena yogitvādvyavahārasya sarvataḥ | loke cānupapatteśca pramā ca … ఏలయన వ్యవహారము సర్వత్ర స్వలక్షణముతో (అద్వితీయ విశేషముతో) యోగితమగుటవలన, మరియు (లేకున్న)…
- 82 bālamūkādivijñānasadṛśī kidṛśī kriyā | savikalpasya yogitvādyathāvastu grahaḥ katham (బౌద్ధ మతమున నిర్వికల్పక జ్ఞానము) బాల-మూకాది (శిశువు, మూగవాని) విజ్ఞానమువంటిది—ఎట్టి…
- 83 tena jñeyamekameva vastu bhinne grahaḥ kutaḥ | tathānumānaṃ … కావున జ్ఞేయము (తెలియదగిన వస్తువు) ఏకమేయని ఎరుగదగును;
- 84 apūrvayorgṛhīte'pi tatkālaṃ gatayordvayoḥ | agṛhīte na gṛhītaḥ sambandho'gniḥ … మునుపు (కలిసి) ఇవ్వబడని ఆ (క్షణిక ధూమ-అగ్నుల) రెంటిని తమతమ క్షణమున గ్రహించినను, ఆ ఇరువురు…
- 85 sāmānyamaviśeṣaṃ cedaviśeṣātkutaḥ pramā | viśeṣasyāpyapūrvatve kathaṃ cāsti samanvayaḥ సామాన్యము విశేషరహితమైతే—అవిశేషమునుండి ప్రమ (సత్యజ్ఞానము) ఎక్కడనుండి?
- 86 sādṛśyādatha cennāsti yāthātmyena samāgamaḥ | naca vātrānumānatvaṃ dhūmataḥ … లేక సాదృశ్యమునుండి అన్నచో—యథాత్మ్యముగా (నిజరూపమున వస్తువుతో) సమాగమము లేదు;
- 87 tatsambandhādathocyeta sambandhe dviṣṭhatā naca | dviniṣṭhatvādekataragrahaṇānnāpi tadgrahaḥ లేక వాటి సంబంధమునుండి అన్నచో—సంబంధమునకు ద్విష్ఠత (రెండింట నిలచుట);
- 88 dhūmadṛṣṭyātha kalpyeta vahnistadyogitāpi ca | itaretaradoṣo'tra durnivāraḥ prasajyate ధూమదృష్టిచేత అగ్నియు, దాని యోగితయు (కలయికయు కలిపి) కల్పింపబడును అన్నచో—ఇచట ఇతరేతరదోషము…
- 89 yāvanna vahnikalanā na yogakalanā bhavet | yāvadvā yogakalanā … ఎంతవరకు అగ్నికలన (అగ్నిజ్ఞానము) లేదో, అంతవరకు యోగకలన (సంబంధజ్ఞానము) ఉండదు;
- 90 āptavākyādathāstīha tatsatyatve'dṛḍhā matiḥ | na rājate hyayovaktā satyabhāṣī … లేక ఆప్తవాక్యమునుండి ఇచట (ప్రమ ఉన్నది) అన్నచో—దాని సత్యత్వమునందు మతి దృఢము కాదు;
- 91 so'pyanyathā pradarśyetākṣayato rāgadveṣayoḥ | pitrāderapyasatyatvaṃ tatrānyatra na niścayaḥ అతడును రాగ-ద్వేషముల అక్షయమువలన (తొలగకుండుటవలన) అన్యథా చూపవచ్చును;
- 92 tasmānna bhede bhāvānāṃ tadgrahādyapi yujyate | kṣaṇabhaṃgaparāmarśādapyetadupapadyate కావున భావముల (వస్తువుల) భేదమునందు వాటి గ్రహాదికమును యుక్తము కాదు;
- 93 śaktāśaktavikalpairhi dīpajvālādyudāhṛtaiḥ | sthiratā nopapannā te pratyakṣeṇāpica sthitā దీపజ్వాలాది ఉదాహరణములచే నీవు చెప్పిన శక్త-అశక్త వికల్పములచేత (వస్తువుల) స్థిరత ఖండింపబడదు;
- 94 sthiratvaṃ kṣaṇikatvaṃ ca pramāṇāṃ cintayā sthitam | apyasaṃvādarūpaṃ … స్థిరత్వము-క్షణికత్వము రెండును ప్రమాణ చింతనచే (పరిశీలనచే) స్థితమైనను—అవి పరస్పర అసంవాద…
- 95 yāvanna sarvabhāvānāmekatvena vyavasthitiḥ | pareṇa kṣaṇabhaṃgasya parāmarśāgamaḥ kutaḥ ఎంతవరకు సర్వభావముల ఏకత్వముచే వ్యవస్థితి (స్థిరనిలయము) లేదో, అంతవరకు ప్రత్యర్థికి…
- 96 tato'pyetacchivātmatvaṃ bhāvānāmupapadyate | tathārthāvagatirvākyātpadādvā nopapadyate దానినుండియు భావముల ఈ శివాత్మత్వము ఉపపన్నము;
- 97 kṣaṇikatvena śabdānāmanabhivyaktito'pivā | sphoṭābhivyaṃgyapakṣe tu tatrāpi kramatā katham శబ్దములు (అక్షరములు) క్షణికమగుటవలన గాని, (అవి కలిసి) అనభివ్యక్తమగుటవలన గాని—స్ఫోటము…
- 98 nirbhāgatvātsphoṭatattve sphoṭatattvātmakātkatham | ābhāsarūpavastūnāṃ śābdikānno bhavedgrahaḥ స్ఫోటతత్త్వమునందు నిర్భాగత్వమువలన (విభాగరాహిత్యమువలన), ఆ స్ఫోటతత్త్వాత్మకమైనదానినుండి…
- 99 tasmādevaṃvidhe'rthe'pi yuktatā syādihaikyataḥ | tathātmecchāvaśānnākṣagrāme ceṣṭopapadyate కావున ఇట్టి విషయమునందును ఇచట యుక్తత ఐక్యమువలననే కలుగును;
- 100 mūrtacodakavaikalyānmanaścetpreryatāsya no | ekatve punarīdṛk syātsarvatraiva hi yuktatā మూర్తచోదకవైకల్యమువలన (మూర్తమైన ప్రేరకుడు లేకుండుటవలన) మనస్సు ప్రేరితము…
- 101 nacāpi bhede bhāvānāṃ grahaṇaṃ jñānameva vā | saṃyogenopapadyeta … మరియు భావముల భేదమునందు వాటి గ్రహణముగాని, జ్ఞానముగాని సంయోగముచేత ఉపపన్నము కాజాలదు—అది…
- 102 naivamakṣārthasaṃyogamātrāt kiṃ boddhurudyamaḥ | saṃyoge'nyasya sañjāte kathamanyasya boddhṛtā అట్లు కాదు: కేవల అక్షార్థసంయోగమునుండి (ఇంద్రియ-విషయ స్పర్శమునుండి) బోద్ధకు (గ్రహీతకు) ఏ…
- 103 manaso'bhinnakālatvāt smṛtijñānamathocyate | prārabdhaścāsamāptaśca vartamānaḥ kriyāmanu మనస్సు అభిన్నకాలమగుటవలన (గతముతో కాలభేదము లేకుండుటవలన) స్మృతిజ్ఞానము చెప్పబడును…
- 104 prakriyāmātramevaitadyataḥ pūrvāparātmatā | kriyāyāḥ kārakāṇāṃ hi kramo'styeva svakarmaṇi ఇది ప్రక్రియామాత్రమే (వ్యవహారవిధానము మాత్రమే), ఏలయన పూర్వాపరాత్మత క్రియకు చెందినది;
- 105 yatra pūrvāparau śabdau kālaikyaṃ tatra yujyate | manasā … ఎక్కడ పూర్వాపరములైన శబ్దములు (ఉన్నవో) అక్కడ కాలైక్యము యుక్తము;
- 106 śāśakyā mūrtarūpatvādrūpaṃ cenna kathaṃ guṇaḥ | guṇino nīyate'nyatra … మూర్తరూపత్వమువలన రూపము (వర్ణము) గ్రహింపదగును అన్నచో—గుణము (రూపము) తన గుణినుండి…
- 107 atha jñānaṃ na manasastajjñānamupapadyate | karaṇatvājjaḍatvācca tasya cedātmanātra … ఇక జ్ఞానము మనస్సుది కాదన్నచో, ఆ జ్ఞానమును (వివరింపవలసివచ్చును);
- 108 karaṇe jñānasambandhādbāhyārthe kiṃ na kalpyate | buddherguṇatvaṃ manasi … జ్ఞానసంబంధమువలన కరణమునందు (జ్ఞానము నిలిచిన) అన్నచో, బాహ్యార్థమునందు ఎందుకు కల్పింపబడదు?
- 109 evaṃvidho ghaṭo'trāste ityātmā pratibodhyate | tadevaṃ pūrvadṛṣṭasya varṇanāsadṛśaṃ … "ఇట్టి ఘటము ఇచట ఉన్నది" అని ఆత్మ ప్రతిబోధితమగును (తెలియజేయబడును) అన్నచో—అట్లయితే అది…
- 110 varṇanena ca caitanyametāvanmanaso yadi | svātmaśaktisamāveśādamūrtāveśatā katham మనస్సు యొక్క చైతన్యము ఇంతమాత్రమే—అనగా (కేవల) వర్ణనమే—అయితే, (అదియు) స్వాత్మశక్తి…
- 111 tena vā sampratīte'rthe kriyate kiṃ tadātmanā | tatsvarūpātmasaṃyogaḥ … లేక దానిచేత అర్థము సంప్రతీతమైనపుడు (ఇప్పటికే తెలిసినపుడు) ఆ ఆత్మచేత ఏమి చేయబడును?
- 112 manasāveditārthasya taddeśitvamathocyate | varṇite yogitā kasya yadi vā … మనస్సుచేత ఆవేదితమైన (నివేదింపబడిన) అర్థమునకు తద్దేశిత్వము (ఆ మానస స్థానమునకు చెందుట)…
- 113 saṃskaroti tadātmānamamūrte saṃskṛtiḥ katham | tadrūpamātmanyetadyenāśleṣo yadi cocyate (అర్థము) ఆ ఆత్మను సంస్కరించును (అన్నచో)—అమూర్తమునందు సంస్కృతి ఎట్లు?
- 114 caitanyenāpyamūrtena miśratānyasya kīdṛśī | kiṃ svayaṃ tatprameyatvamasya cedatirekataḥ అమూర్తమైన చైతన్యముతోను అన్యమైన (వస్తువు)కు మిశ్రత (కలయిక) ఎట్టిది?
- 115 manasā kiṃ kimakṣeṇa tena cettatparamparā | evaṃ tadandhapāramparyatvarūpamidaṃ … మనస్సుతో ఏమి, అక్షముతో (ఇంద్రియముతో) ఏమి?
- 116 kimātmapreraṇenātra jñāte'jñāte'thavā bahiḥ | jñāte tu jñānarūpatvāt preraṇaṃ … ఇచట ఆత్మప్రేరణముతో ఏమి—జ్ఞాతమైన, అజ్ఞాతమైన, లేక బాహ్యమైన (విషయము)వైపు?
- 117 ajñāte'mutra yāhīti preryate kena mānasam | preryapreraṇatatkartṛdvayaikyādupapadyate అజ్ఞాతమైన (విషయము)వైపు "అచటికి పొమ్ము" అని మానసము దేనిచేత ప్రేరితమగును?
- 118 tasmājjñeyaṃ samagraikyavastu śaivaṃ vyavasthitam | tathā smaraṇayogācca smaryate … కావున సమగ్రైక్యవస్తువు (అంతటి ఏకత్వమగు వస్తువు) శైవమై (శివునిదై) వ్యవస్థితమని ఎరుగదగును;
- 119 yādṛgdṛṣṭaṃ dṛṣṭatā syādathavā jñānameva tat | dṛṣṭasmaraṇayoraikye sthite … ఏ విధముగా (వస్తువు) దృష్టమో, ఆ దృష్టతయే (స్మృతియందు) ఉండును;
- 120 tathā sā pratyabhijñānātsa evāyamiti sthitiḥ | yujyate kathamatraiva … అట్లే ప్రత్యభిజ్ఞానమునుండి (గుర్తింపునుండి) "ఇది ఆ (అదే)" అను స్థితి (నిశ్చయము కలుగును);
- 121 dvayoraikyamanaikyaṃ vā tadaikyaṃ bhinnayoḥ katham | anaikye na … ఆ రెంటికి ఐక్యమా, అనైక్యమా?
- 122 tasmādaikyamiha spaṣṭaṃ saṃsāre samavasthitam | eṣaiva vārtā saṃyoge … కావున ఐక్యము ఇచట సంసారమునందు స్పష్టముగా సమవస్థితము;
- 123 paraspareṇa cāpyatra teṣāṃ rūpeṇa vānyathā | tasmāt samastabhāvānāmaikyenaivāsti … మరియు ఇచట వాటి (వస్తువుల) రూపముచేత పరస్పరము (కలయికయైనను), లేక అన్యథా (వేరుగానైనను)—కావున…
- 124 śivikodvāhakānāṃ ca nyāya eṣo'nuvartatām | paracittaparijñānāttasmājjñeyaikyatā tataḥ శివికోద్వాహకుల (పల్లకి మోయువారు ఒక్క ఉమ్మడి చర్యచే మోయు) న్యాయము ఇచట అనువర్తించుగాక;