The Vision of Śiva · Chapter 2

The Vision of Śiva — Chapter 2

शिवदृष्टि

Śivadṛṣṭi


Chapter 2 90 verses

Begin reading Verse 1
  1. 1 athāsmākaṃ jñānaśaktiryā sadāśivarūpatā | vaiyākaraṇasādhūnāṃ paśyantī sā parā … এতিয়া আমাৰ যি জ্ঞানশক্তি, যি সদাশিৱ-ৰূপতা — সেয়া বৈয়াকৰণ সাধুসকলৰ মতে পশ্যন্তী, সেই…
  2. 2 ityāhuste paraṃ brahma yadanādi tathākṣayam | tadakṣaraṃ śabdarūpaṃ … তেওঁলোকে সেইটোকেই পৰম ব্ৰহ্ম বুলি কয়, যি অনাদি আৰু অক্ষয়;
  3. 3 sa evātmā sarvadehavyāpakatvena vartate | antaḥpaśyadavasthaiva cidrūpatvamarūpakam সেই আত্মাই সকলো দেহত ব্যাপি অৱস্থিত হয়;
  4. 4 akṣādivṛttibhirhīnaṃ deśakālādiśūnyakam ই অক্ষ (ইন্দ্ৰিয়) আদিৰ বৃত্তিৰ পৰা হীন, দেশ-কাল আদিৰ পৰা শূন্য।
  5. 5 sarvataḥkramasaṃhāramātramākāravarjitam | brahmatattvaṃ parā kāṣṭhā paramārthastadeva saḥ সকলো ক্ৰমৰ সংহাৰ-মাত্ৰ, আকাৰ-বৰ্জিত — এই ব্ৰহ্মতত্ত্বই পৰা কাষ্ঠা (চৰম সীমা), পৰমাৰ্থ;
  6. 6 āste vijñānarūpatve sa śabdo'rthavivakṣayā | madhyamā kathyate saiva … অৰ্থ প্ৰকাশৰ ইচ্ছাৰে সেই শব্দ বিজ্ঞান-ৰূপত (অৱস্থিত হৈ) থাকে;
  7. 7 saṃprāptā vaktrakuharaṃ kaṇṭhādisthānabhāgaśaḥ | vaikharī kathyate saiva bahirvāsanayā … কণ্ঠ আদি স্থান-ভাগ অনুসৰি মুখৰ গহ্বৰত আহি পোৱা সেই (শব্দ)কেই বহিৰ্‌-বাসনাৰ দ্বাৰা ক্ৰমে…
  8. 8 yasmāttairucyate sadbhirevaṃ vastupravṛttaye যিহেতু সেই সাধুসকলৰ দ্বাৰা বস্তুৰ প্ৰৱৃত্তিৰ (ব্যৱহাৰৰ) বাবে এনেদৰে কোৱা হয় —
  9. 9 vivartate'rthabhāvena prakriyā jagato yataḥ যিহেতু সেই (শব্দ)ৰ পৰাই জগতৰ প্ৰক্ৰিয়া অৰ্থ-ভাৱেৰে (অৰ্থৰূপে) বিৱৰ্তিত হয় —
  10. 10 na so'sti pratyayo loke yaḥ śabdānugamādṛte | śabdabrahmaṇi … জগতত এনে কোনো প্ৰত্যয় (জ্ঞান) নাই যি শব্দৰ অনুগম অবিহনে (হয়);
  11. 11 avibhāgā tu paśyantī sarvataḥ saṃhṛtakramā | ityādivākyaracanaistairevaṃ pratipāditam 'কিন্তু পশ্যন্তী অবিভাগা (ভেদহীন), সকলো ফালৰ পৰা সংহৃত-ক্ৰমা (ক্ৰম-সংহৃত)' — এইবোৰ…
  12. 12 ādau tāvadindriyatve sthitā vākkarmasaṃjñite (উত্তৰ:) প্ৰথমতে বাক্‌ 'বাক্‌-কৰ্ম' নামেৰে অভিহিত ইন্দ্ৰিয়ত্বত অৱস্থিত।
  13. 13 indriyatve'pi sāmānye pāṇyāderbrahmatā na kim ইন্দ্ৰিয়ত্ব সাধাৰণভাৱে স্বীকাৰ কৰিলেও, হাত আদিৰো ব্ৰহ্মতা কিয় নহ’ব?
  14. 14 antaḥ kramo hṛdādeścetprāṇādeḥ kiṃ na satyatā যদি 'হৃদয় আদিৰ অন্তঃ-ক্ৰম (আছে)' (বুলি কোৱা হয়), তেন্তে প্ৰাণ আদিৰো সত্যতা কিয় নহ’ব?
  15. 15 atropāsanayā siddhirdevatāyogiteti cet 'ইয়াত উপাসনাৰ দ্বাৰা সিদ্ধি, দেৱতাৰ সৈতে যোগিতা হয়' — যদি এনে কোৱা হয়,
  16. 16 tasmāddhiraṇyagarbhādiyogasāṃkhyetihāsatām তেন্তে সেই (যুক্তি)ৰ পৰা যোগ, সাংখ্য, ইতিহাস আৰু হিৰণ্যগৰ্ভ আদিৰো (সমান) স্থিতি হ’ব।
  17. 17 vihāya śāstraracanā jātucinna virājate | pāṇyādīndriyavannaitadbrahma vāgindriyaṃ bhavet শাস্ত্ৰ-ৰচনা পৰিত্যাগ কৰিলে (কোনো শাস্ত্ৰ) কেতিয়াও বিৰাজিত নহয় (অৰ্থহীন হ’ব);
  18. 18 athocyate prakiryāsau sāṃkhyādiracitā na sā | tattvonmeṣaprasaraṇe bhavetsaṃbandhabhāginī এতিয়া যদি কোৱা হয় — 'এই প্ৰক্ৰিয়া সাংখ্য আদিৰ দ্বাৰা ৰচিত নহয়;
  19. 19 vimarśānubhavenaiṣā yathā vāk prathamaṃ śritā | lakṣyate bodharūpeṇa … (উত্তৰ:) বিমৰ্শ-অনুভৱৰ দ্বাৰা এই বাক্‌ যেনেদৰে প্ৰথমতে আশ্ৰিত হৈ বোধ-ৰূপে লক্ষিত হয়, ভৰি…
  20. 20 vartamānasamārūḍhā kriyā paśyantyudāhṛtā বৰ্তমানত সমাৰূঢ় ক্ৰিয়াকেই পশ্যন্তী বুলি উদাহৃত কৰা হৈছে।
  21. 21 yadyābhāsānbahirbhūtāṃstatsato'pyasato'pi vā যদি (সেই পশ্যন্তীয়ে) বাহ্য হৈ পৰা আভাসবোৰক — সেইবোৰ সৎ হওক বা অসৎ হওক —
  22. 22 gṛhṇātyathāvidyayā vā sāpyasyāḥ kathamāsthitā গ্ৰহণ কৰে, অথবা অবিদ্যাৰ দ্বাৰা (গ্ৰহণ কৰে), তেন্তে সেই (অবিদ্যা)ও তাইত (পশ্যন্তীত)…
  23. 23 satyā hyasāvasatyā vā satyatve darśanakṣatiḥ | asatyayāpi satyasya … এই (পশ্যন্তী) সত্য নে অসত্য?
  24. 24 bahirbhāvānvisṛjyādau paścātpaśyati sātha kim তাই প্ৰথমতে বাহ্য ভাৱবোৰ সৃষ্টি কৰি পাছত দেখে নে, নাইবা কি?
  25. 25 jñātānsṛjatyasau tānvā neti jñāteṣvadarśanam সেই (পশ্যন্তীয়ে) সিহঁতক জনা-ৰূপত সৃষ্টি কৰে নে নকৰে?
  26. 26 tāni dṛṣṭvānusṛjati sṛṣṭvā vānuprapaśyati সিহঁতক দেখি পাছত সৃষ্টি কৰে, নে সৃষ্টি কৰি পাছত দেখে?
  27. 27 paśyantyāḥ satyarūpāyāstatsatyatve na darśanam | asatye satyadṛṣṭyaiva paśyantyāṃ … সত্য-ৰূপ পশ্যন্তীৰ ক্ষেত্ৰত — সেই (বস্তু)বোৰ সত্য হ’লে (নতুন) দৰ্শন নহয়;
  28. 28 avidyāsyāḥ svadharmaḥ kiṃ paradharmo'thavā bhavet অবিদ্যা তাইৰ নিজৰ ধৰ্ম নে আনৰ ধৰ্ম হ’ব?
  29. 29 svadharmatve'syā mālinyaṃ paradharme'pi kasya sā | parasya śāstrāniṣṭasya … যদি তাইৰ নিজৰ ধৰ্ম, তেন্তে তাইৰ মালিন্য;
  30. 30 tatvānyatvairavācyā vā yadyavidyābhidhīyate অথবা যদি অবিদ্যাক তত্ত্ব-অন্যত্বৰে (অভেদ আৰু ভেদৰে) অবাচ্য বুলি কোৱা হয় —
  31. 31 paśyantyā lakṣitāsau vā navā yadi na lakṣitā | … সেই (অবিদ্যা) পশ্যন্তীৰ দ্বাৰা লক্ষিত হয় নে নহয়?
  32. 32 avācyatvena bhavatāṃ tasyā rūpaṃ gatam | alakṣitasvarūpāyā avidyātvaṃ … অবাচ্যত্বৰ দ্বাৰা তোমালোকৰ মতে তাইৰ (অবিদ্যাৰ) ৰূপ গত (লুপ্ত) হয়;
  33. 33 nacānumānamiṣṭaṃ te'pyavasthetyādidūṣaṇāt আৰু তোমালোকে অনুমানো স্বীকাৰ নকৰা;
  34. 34 satyā vā syādasatyā vā na madhyāyāḥ samanvayaḥ | … (পশ্যন্তী) সত্য হওক বা অসত্য হওক — মধ্যা (মধ্যৱৰ্তী পশ্যন্তী)ৰ সমন্বয় (সংগতি) নাই;
  35. 35 satyaiva yadi vidyānāmabhāvastarhi śūnyatā | śūnyayā bādhyate citraṃ … যদি (পশ্যন্তী) সত্যই হয়, তেন্তে বিদ্যাৰ অভাৱ — সেয়া শূন্যতা;
  36. 36 sindhuśabdādivacchabdo na paśyantyādito bhavet 'সিন্ধু' শব্দ আদিৰ দৰে শব্দ পশ্যন্তী আদিৰ পৰা (উৎপন্ন) হ’ব নোৱাৰে।
  37. 37 atha madhyamayā bāhyā bhāvā grāhyā hyavidyayā | tasyā … এতিয়া যদি (কোৱা হয়) — 'মধ্যমাৰ দ্বাৰা বাহ্য ভাৱবোৰ অবিদ্যাৰে গ্ৰাহ্য;
  38. 38 tatrāpi madhyamā kasya kāryaṃ paśyantyavasthayā | sā janyā … তাততো মধ্যমা কাৰ কাৰ্য?
  39. 39 nahi tasyā nimittaṃ vā kāraṇaṃ samavāyi vā | … কাৰণ সেই (মধ্যমা)ৰ নিমিত্ত কাৰণ বা সমৱায়ী কাৰণ নাই;
  40. 40 tathāpyavidyayā yogaḥ paśyantyātmānameva cet | andhamūkaṃ jagadbāhye sarvameva … তথাপিও যদি (কোৱা হয়) — পশ্যন্তীৰ অবিদ্যাৰে নিজৰ লগতেই যোগ (হয়), তেন্তে বাহ্যত গোটেই জগত…
  41. 41 paśyantī kiṃ śarīre'ntarbahiḥ sarvatra vā sthitā পশ্যন্তী শৰীৰৰ ভিতৰত, বাহিৰত, নে সকলো ঠাইত অৱস্থিত?
  42. 42 prasarennādabindvādisāpekṣā cedanīśvarī যদি সেয়া নাদ-বিন্দু আদিৰ ওপৰত সাপেক্ষ হৈ প্ৰসৰিত হয়, তেন্তে সেয়া অনীশ্বৰী (অস্বাধীন)।
  43. 43 pratidehaṃ pṛthakkiṃ sā sarvatraikyena vā sthitā | nānātvaṃ … সেয়া প্ৰতি দেহত পৃথক, নে সকলোতে একত্বৰূপে অৱস্থিত?
  44. 44 avibhāgetyādikena lakṣaṇena sulakṣitā 'অবিভাগা' ইত্যাদি লক্ষণৰ দ্বাৰা (সেয়া) সুলক্ষিত (ভালদৰে চিহ্নিত) বুলি (তোমালোকে কোৱা)।
  45. 45 avibhāgā kathaṃ sā syādyataḥ paśyantyasau smṛtā সেয়া অবিভাগা কেনেকৈ হ’ব পাৰে?
  46. 46 atathā yadi paśyantī mithyā paśyantyudāhṛtā যদি (সেয়া আচলতে) নেদেখে, তেন্তে মিছাকৈয়ে 'পশ্যন্তী' (দৰ্শনকাৰিণী) বুলি উদাহৃত (কোৱা)…
  47. 47 bhaviṣyantaṃ vartamānaṃ kathaṃ paśyantyanāgatam পশ্যন্তীয়ে ভৱিষ্যৎক, বৰ্তমানক, আৰু অনাগতক কেনেকৈ দেখে?
  48. 48 atha sādhāraṇaṃ jñānaṃ tādṛkkiṃcana paśyati এতিয়া যদি (কোৱা হয়) — সেয়া তেনে কোনো এক সাধাৰণ (সামান্য) জ্ঞান দেখে —
  49. 49 tathāpi tadvibhedana bhedatā tadabhedataḥ | na kiṃcana gṛhītaṃ … তথাপিও তাৰ ভেদৰ দ্বাৰা ভেদতা (হয়);
  50. 50 saṃhṛtaḥ krama ityasyāṃ saṃhartā jāyate paraḥ | yayā … 'ক্ৰম সংহৃত' — এই (কথন)ত তাইত এজন সংহৰ্তা (সংহাৰকাৰী 'আন') উৎপন্ন হয়, যাৰ দ্বাৰা ক্ৰম…
  51. 51 ātmanaḥ sakramatvaṃ syādanyatrāparasaṃgamaḥ | kiṃ pūrvaṃ sakramābhūtsā rūpadvitvaṃ … (সংহাৰ) নিজত হ’লে নিজৰ সক্ৰমত্ব (ক্ৰমযুক্ততা) হ’ব;
  52. 52 athātmanā sā svātmānaṃ paśyantī nirvibhāgaśaḥ | bhāge karaṇarūpatvātpāratantryaṃ … এতিয়া যদি সেয়া নিজৰ দ্বাৰাই নিজ আত্মাক নিৰ্বিভাগভাৱে দেখে, তেন্তে (দ্ৰষ্টা) ভাগত…
  53. 53 ātmānamātmanā hanti devadatto yathā yathā | bhaviṣyatyatra tatrāsya … যেনেকৈ দেৱদত্তই নিজৰ দ্বাৰাই নিজকে আঘাত কৰে, তেতিয়া তাৰ নিজৰ অংগবোৰৰ দ্বাৰাই ইয়াত-তাত…
  54. 54 hastādeḥ karaṇatvaṃ hi mastakādeśca karmatā | kartā manaḥ … হাত আদিৰ কৰণত্ব (উপকৰণ হোৱা), আৰু মূৰ আদিৰ কৰ্মতা (কৰ্ম হোৱা);
  55. 55 paśyantyā darśanaṃ dṛṣṭe na ca vā hyupapadyate পশ্যন্তীৰ দৰ্শন কোনো বিষয় দৃষ্ট হ’লেহে (হয়), এনে নহয় — সেয়াও সংগত নহয়।
  56. 56 paśyantaṃ sā kimātmānaṃ paśyantī jaḍameva vā | jaḍe … সেয়া দ্ৰষ্টা (পশ্যন্ত) আত্মাক দেখে নে কেৱল জড়ক?
  57. 57 kiṃñcitpaśyati vā sūkṣmaṃ tadasmaddarśanānvayaḥ | karmatve pāratantryaṃ syāttasyā … অথবা সেয়া কিবা সূক্ষ্ম দেখে (যদি কোৱা হয়), তেন্তে সেয়া আমাৰ মতৰ অনুকূল;
  58. 58 sphoṭa eva hi paśyantī tadanyā vā dvayaṃ bhavet … পশ্যন্তী স্ফোটেই নে তাৰ পৰা ভিন্ন?
  59. 59 āptānāptavicāro vā sarvathaiva nivartate আৰু আপ্ত-অনাপ্ত (প্ৰামাণিক-অপ্ৰামাণিক)ৰ বিচাৰ সকলো ফালৰ পৰাই নিবৃত্ত হয় (অৰ্থহীন হয়)।
  60. 60 sphoṭasyāsatyarūpairhi padādyairvyaṅgyatā katham | paśyantyāḥ satyarūpāyā asatyairvyaṅgyatā na … অসত্য-ৰূপ পদ আদিৰ দ্বাৰা স্ফোটৰ ব্যঙ্গ্যতা (প্ৰকাশ) কেনেকৈ হ’ব?
  61. 61 paśyantī vā pramāṇena kenāsau pratipādyate তদুপৰি কোন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা সেই পশ্যন্তী প্ৰতিপাদিত (প্ৰতিষ্ঠিত) হয়?
  62. 62 bhavadbhireva nāptasyānanubhūtārthavaktṛtā তোমালোকেই (কোৱা যে) আপ্তৰ (প্ৰামাণিক জনৰ) নিজে অনুভৱ নকৰা বিষয়ৰ বক্তৃত্ব (কথন-অধিকাৰ)…
  63. 63 atha svānubhavenaiva paśyantīṃ paśya yuktitaḥ | evaṃ tarhyaparasyāsau … এতিয়া যদি (কোৱা হয়) — 'নিজৰ অনুভৱৰ দ্বাৰাই যুক্তিৰে পশ্যন্তীক দেখা', তেন্তে আনৰ বাবে…
  64. 64 pratibhā kathitā yā vā sānumānaṃ na tacca te অথবা যি প্ৰতিভা বুলি কোৱা হৈছে, সেয়া অনুমান;
  65. 65 svātmanātmānamatha cetpaśyantī sā bhaviṣyati এতিয়া যদি (কোৱা হয়) — নিজৰ আত্মাৰ দ্বাৰা নিজ আত্মাক (দেখি) সেয়া পশ্যন্তী (দৰ্শনকাৰিণী)…
  66. 66 tadānīṃ pratipādyasya kimāyātaṃ svavīkṣaṇāt | vaktavyameva tasyāpi paśyantīṃ … তেতিয়া যাক প্ৰতিপাদন কৰিব লাগে, তাৰ তাইৰ আত্ম-দৰ্শনৰ পৰা কি লাভ হ’ল?
  67. 67 asatyaḥ pratipādyo'sminnasatyaḥ pratipādakaḥ এই (মতত) প্ৰতিপাদ্য (যাক বুজাব লাগে) অসত্য, প্ৰতিপাদকো (বুজাওঁতাও) অসত্য।
  68. 68 yena sā vā pramāṇena sthāpyate tasya satyatā অথবা যি প্ৰমাণৰ দ্বাৰা সেই (পশ্যন্তী) স্থাপিত হয়, সেই (প্ৰমাণ)ৰ সত্যতা (ক’ৰ পৰা আহিব)?
  69. 69 sādhuśabdasamuccārātkasya svargādiyogitā সাধু (শুদ্ধ) শব্দৰ সমুচ্চাৰণৰ পৰা কাৰ স্বৰ্গ আদিৰ প্ৰাপ্তি (হয়)?
  70. 70 paśyantyāścedavidyātvaṃ tadbhogaunmukhyayogataḥ | madhyamāderjaḍāyāḥ kiṃ bhogena śabalātmanā যদি পশ্যন্তীৰ অবিদ্যাত্ব সেই (ফল) ভোগৰ অভিমুখতাৰ যোগৰ কাৰণে (হয়), তেন্তে জড় মধ্যমা আদিৰ…
  71. 71 tasmādasādhuḥ sādhuḥ syācchabdavidyāphalapradaḥ | evaṃ vyākaraṇasyāpi samuccheda upaiti … সেয়েহে অসাধু (শব্দ)ও সাধু (হৈ) শব্দ-বিদ্যাৰ ফল-প্ৰদ হ’ব;
  72. 72 bhavatāmaprastutena na kevalamihoditam তোমালোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াত কেৱল অপ্ৰস্তুত (অপ্ৰাসংগিক) কথাৰে এয়া কোৱা হোৱা নাই।
  73. 73 svānubhūtirvartamānakālenāsya vibhāvyate ইয়াৰ (পশ্যন্তীৰ) স্ব-অনুভূতি বৰ্তমান কালৰ দ্বাৰা কল্পিত হয়।
  74. 74 anantasyānubhūtiḥ kā paricchedaṃ vinātmanaḥ পৰিচ্ছেদ (সীমা-নিৰ্ধাৰণ) অবিহনে অনন্ত আত্মাৰ অনুভূতি কেনেকুৱা (হ’ব)?
  75. 75 anante'vagamaḥ kutra tejastve śāntatā katham | asarvagapramāṇaṃ hi … অনন্তত অৱগম (জ্ঞান) ক’ত (হ’ব)?
  76. 76 atraiva śabdanityatvavādino rūḍhatāṃ gatāḥ | anādinātha tenaiva śabdatattvena … ঠিক ইয়াতেই শব্দ-নিত্যত্ব-বাদীসকল (নিজৰ মততে) দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হৈ আছে;
  77. 77 āptānāptabhāṣitatve viśeṣo nāsti śabdagaḥ | nityatve śabdatattvasya vyaṅgyatvaṃ … (কাৰণ:) আপ্ত বা অনাপ্ত (প্ৰামাণিক-অপ্ৰামাণিক)ৰ দ্বাৰা ভাষিত হোৱাত শব্দ-সম্বন্ধীয় কোনো…
  78. 78 bhavatpakṣe na kiṃ nyāya eṣa āyāti cecchive তোমালোকৰ পক্ষত এই ন্যায় (যুক্তি) প্ৰযোজ্য নহয় জানো?
  79. 79 tathā rūpānurūpatvātprasūteḥ śivarūpataḥ | satyatvācca na tulyatvamato'smātpraviramyatām (শিৱৰ স্বৰূপৰ) ৰূপৰ অনুৰূপত্বৰ কাৰণে, শিৱ-ৰূপৰ পৰা প্ৰসূতিৰ (সৃষ্টিৰ) কাৰণে, আৰু সত্যতাৰ…
  80. 80 atha nāmnaiva paśyantī sphuṭameva jaḍā tataḥ | jñānaśaktiḥ … এতিয়া (যদি কোৱা হয়) — পশ্যন্তী কেৱল নামতহে (জ্ঞানশক্তি);
  81. 81 śabdasya viṣayākhyasya miśratvenendriyasya tu | sarvadarśanavijñānaśūnyatā padavedinām (কাৰণ:) বিষয় নামৰ শব্দৰ ইন্দ্ৰিয়ৰ সৈতে মিশ্ৰিত হোৱাৰ কাৰণে, কেৱল পদ-বেদীসকলৰ…
  82. 82 yasmādanādinidhanaṃ śabdatattvaṃ parā hi vāk | paśyantyā varṇyamānatve … যিহেতু (তোমালোকে কোৱা) শব্দতত্ত্ব অনাদি-নিধন (আদি-অন্তহীন), পৰা বাক্‌;
  83. 83 paśyantī hi kriyā tasyā bhāgau pūrvāparau sthitau | … পশ্যন্তী হ’ল ক্ৰিয়া;
  84. 84 yathā kartuḥ kulālāderghaṭaḥ kārya itīdṛśaḥ | vimarśa icchārūpeṇa … যেনেকৈ কুমাৰ আদি কৰ্তাৰ 'ঘট কৰিব লাগে' এনেধৰণৰ বিমৰ্শ ইচ্ছাৰূপে (থাকে), ঠিক তেনেদৰেই…
  85. 85 sā sthitā pūrvatastasyā icchāyāḥ prasaraḥ katham | yāvanna … সেয়া (পশ্যন্তী) পূৰ্বত থিৰ হৈ থাকে (যদি কোৱা হয়), তেন্তে তাইৰ সেই ইচ্ছাৰ প্ৰসাৰ কেনেকৈ…
  86. 86 tasyā api sāmarasye vyavasthāvān sthitaḥ śivaḥ | evaṃ … তাইৰো (পশ্যন্তীৰো) সামৰস্যত শিৱ নিজৰ ব্যৱস্থাযুক্ত হৈ থিৰ হৈ থাকে;
  87. 87 sthitā sā na punaḥ satyā vāco vāyugamātmanaḥ | … সেয়া (পশ্যন্তী) থিৰ হৈ আছে, কিন্তু (চৰম) সত্য নহয়;
  88. 88 yathā sarvapadārthānāṃ bhagavacchivarūpatā | tadvadvāgindriyasyāpi na punaḥ sā … যেনেকৈ সকলো পদাৰ্থৰ ভগৱান্‌ শিৱৰ স্বৰূপতা (আছে), তেনেকৈ বাক্‌-ইন্দ্ৰিয়ৰো (আছে);
  89. 89 kaṇṭhādau vadane vāyau vyāpāro vāgrutasya sā | karaṇaṃ, … কণ্ঠ আদিত, মুখত, বায়ুত যি ব্যাপাৰ (কাৰ্য) — বাক্‌-ৰূপে শ্ৰুত হোৱা সেয়া (এটা) কৰণ…
  90. 90 tasyāpi kathitā pañcatattvadīkṣāvidhau kvacit | na vāca iṣyate … সেয়াৰো (বাক্‌-ইন্দ্ৰিয়ৰো) পঞ্চ-তত্ত্ব-দীক্ষাৰ বিধিত কোনোবা ঠাইত (শিৱাত্মতা) কোৱা হৈছে;